Irani po përjeton një nga momentet më kritike të historisë së tij moderne, ndërsa protesta masive kanë shpërthyer në të gjitha provincat e vendit, duke sfiduar hapur regjimin islamik që prej dekadash sundon me dorë të hekurt.
Sipas raportimeve të fundit, të paktën 44 persona kanë humbur jetën, ndërsa dhjetëra të tjerë janë plagosur si pasojë e përplasjeve mes protestuesve dhe forcave të sigurisë. Qytetet kryesore janë përfshirë nga zjarre, makina të djegura dhe akte të forta revolte, duke e futur vendin në një gjendje alarmi të përgjithshëm.
Bllokadë digjitale për të izoluar popullin
Përballë përhapjes së shpejtë të protestave, regjimi iranian ka ndërmarrë një masë ekstreme: ndërprerjen e internetit dhe shërbimeve telefonike në shkallë kombëtare. Qëllimi është i qartë – izolimi i qytetarëve, pengimi i organizimit dhe ndalimi i transmetimit të pamjeve dhe informacioneve drejt botës së jashtme.
Ekspertët e sigurisë e konsiderojnë këtë veprim si një tregues se regjimi ndodhet nën presion serioz dhe frikë reale nga humbja e kontrollit.
Paralajmërim i drejtpërdrejtë nga SHBA
Para se të bëhej publik bilanci i viktimave, Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, reagoi ashpër, duke paralajmëruar se Uashingtoni po e ndjek situatën nga afër.
“Nëse ata fillojnë të vrasin njerëz… ne do t’i godasim shumë fort,” deklaroi Trump, një mesazh që u interpretua si sinjal i qartë politik dhe ushtarak ndaj Teheranit në rast përshkallëzimi të dhunës shtetërore kundër popullit.
Gabimi historik i vitit 1979
Situata aktuale rikthen në kujtesë një moment kyç të historisë iraniane. Në vitin 1979, studentët dhe qytetarët iranianë rrëzuan qeverinë e udhëhequr nga Shahu i Iranit, duke i dhënë fund monarkisë. Në vend të saj, ata sollën në pushtet një sistem islamik ultra-fetar, i cili premtoi drejtësi dhe liri, por përfundoi duke ndërtuar një nga regjimet më represive në botë.
Sot, shumë iranianë e shohin atë revolucion si një gabim historik me pasoja katastrofike: izolim ndërkombëtar, varfëri, represion, ekzekutime dhe kontroll total mbi jetën private dhe mendimin politik.
Një shans për të korrigjuar historinë?
Protestat e sotme po shihen nga shumë analistë si një përpjekje për të shlyer gabimin e vitit 1979. Breza të rinj, studentë, gra dhe qytetarë të zakonshëm po kërkojnë jo thjesht reforma, por rrëzimin e vetë sistemit teokratik.
Nëse kjo lëvizje do të ketë sukses, pyetja kryesore mbetet: çfarë lloj qeverisjeje do të lindë këtë herë në Iran? Një republikë laike? Një demokraci perëndimore? Apo një model i ri politik i formuar nga përvoja e dhimbshme e dekadave të fundit?
Rrezik rajonal dhe pasiguri globale
Ndërsa Irani mbetet i izoluar digjitalisht dhe i përfshirë nga trazirat, komuniteti ndërkombëtar po e ndjek situatën me shqetësim. Një kolaps i regjimit ose një përplasje e dhunshme e zgjatur mund të destabilizojë gjithë Lindjen e Mesme, me pasoja të drejtpërdrejta për sigurinë globale.
Për momentin, një gjë është e qartë: Irani nuk është më i qetë, dhe regjimi përballet me sfidën më të madhe që nga themelimi i tij.